Percepcja przeżycia religijnego u młodzieży szkół średnich

5/5 - (3 votes)

praca dyplomowa z badaniami

Przedstawione powyżej teorie ukazują filozoficzne, teolo­giczne i psychologiczne rozumienie terminu doświadczenie religijne. Obecnie ukazane zostanie potoczne rozumienie tego pojęcia.

W dniach 13-18 II 1992 roku wykonano badania sondażowe na próbce młodzieży miasta Płocka. Dotyczyły one percepcji przeży­cia religij­nego. Badano dwie, przypadkowo wybrane klasy.

Pierwszą z nich była klasa IV b Liceum Ogólnokształ­cącego im. St. Małachowskiego w Płocku. Jest to klasa żeńska o profilu podstawowym. W dniu badania obecnych było 16 osób i wszystkie wyraziły zgodę na uczestniczenie w nich. Badane osoby były w wieku 19 ‑ 21 lat. Średnia wieku wyniosła niewiele ponad 19 lat.

Drugą badaną grupą była klasa III ps Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Płocku. Jest to również klasa żeńska, której profil przygotowuje do zawodu sprzedawcy. W dniu badania obecne były 23 osoby. Wszystkie osoby wzięły udział w badaniu. Wiek badanych wahał się w granicach 18 ‑ 20 lat. Średnia wieku wyniosła nieco poniżej 18 lat. Badania w Liceum Ogólnokształcącym wykonano w dniu 13.02.1992 roku, zaś w Zasadniczej Szkole Zawodowej w dniu 18.02.1992 roku. Obydwie badane grupy są ostatnimi klasami w swoich typach szkół. Obydwie grupy określiły swoją przynależność do grup religijnych jako „średnią”, przy czym młodzież licealna określiła ją nieco wyżej od uczniów szkoły zawodo­wej[i].

Rozkład wieku w obydwu badanych grupach ilustruje poniższa tabela:

Tabela 1. Wiek osób w badaniach sondażowych

             wiek

     17

     18

    19

     20

      LO

     N

      6

     8

      1

           %

       –

     40

  53,3

    6,6

     ZSZ

     N

     19

      3

     1

      –

     %

    82,6

     13

   4,3

      –

Do przeprowadzenia badań psychologicznych użyto zespołu metod psychologicz­nych[ii] do badania przeżycia religijnego. Składa się on z dyferencjału semantycznego, testu zdań niedokoń­czonych  i ankiety. Na wstępie pytano badanych o wiek, płeć, wykształcenie, rodzaj szkoły i stopień przynależ­ności do grupy religijnej[iii].

Cechy przeżycia religijnego według oceny młodzieży

Jako podstawę do określenia cech przeżycia religijnego przyjęto dyferencjał semantyczny.

Przeprowadzone badania psychologiczne wykazały bardzo pozytywną recepcję przeżycia religijnego wśród badanej mło­dzieży. Wydaje się, że przeżycie religijne odgrywa dużą rolę w życiu młodzieży. Pomiędzy badanymi grupami nie stwierdzono zasadniczych różnic w percepcji przeżycia religijnego. Najwięk­sze różnice  wystąpiły w zakresie jego przydatności (LO ‑ 5,9; ZSZ ‑ 5,4), wierności (ZSZ  5,5; LO ‑ 5,1), ważności (LO ‑ 5,8; ZSZ ‑ 5,3),  mocy (ZSZ 5,3; LO ‑ 4,9). W żadnym przypadku różnica nie przekroczyła  O,5 są więc one stosunkowo małe. Skrajnie  wysokie oceny uzyskały takie cechy przeżycia religij­nego,  jak: dobroć (LO ‑ 5,9; ZSZ ‑ 5,8; średnia 5,85), potrzeba (LO ‑ 5,9; ZSZ ‑ 5,4; średnia 5,65) i użyteczność (LO ‑ 5,7; ZSZ ‑ 5,5; średnia 5,60).

Skrajnie  niskie  oceny  otrzymały  następujące cechy przeżycia  religijnego:  centralność  (LO ‑ 4,8; ZSZ ‑ 4,8; średnia 4,8), dawanie swobody (LO ‑ 5,2; ZSZ ‑ 4.9; średnia 5,05) i moc (LO ‑ 4,9; ZSZ ‑ 5,3; średnia 5,1)[v].

W percepcji przeżycia religijnego nie istnieją znaczące różnice między licealistami a młodzieżą uczęszczającą  do  ZSZ . Potwierdza to tezę, że typ szkoły nie wpływa w sposób zasad­niczy na percepcję przeżycia religijnego. Badania  W. Jamesa potwierdzają, że przeżycia religijne nie zależą od wykształ­cenia, gdyż są one w równym stopniu funkcją uczuć, co intele­ktu[vi]. Podobne wnioski wyciąga również W. Gruehn[vii].

Nie  sposób  nie dostrzec bardzo wysokiej kwalifikacji przeżycia  religijnego i jego właściwości przez obydwie badane grupy. Z danych otrzymanych z badania dyferencjałem semantycznym wynika, że doświadczenie religijne jest odbierane jako rzeczy­wistość jednoz­nacznie pozytywna. Można by z tego faktu próbować wyprowadzić tezę o wysokiej religijności badanej młodzieży, jednak raczej nie dałaby się ona utrzymać  bez  poparcia szerszymi badaniami. W przypadku poprzestania  na  dotychcza­sowych  badaniach  można by bowiem również twierdzić, że jest to  jedynie czysto teoretyczna wiedza młodzieży o przeżyciu religij­nym nie znajdująca życiowego odzwierciedlenia[viii].

Między porównywanymi grupami zachodzą jednak nieznaczne  różnice.  Sądząc z deklaracji, przeżycie religijne jest nieco ważniejsze i bardziej potrzebne dla młodzieży licealnej. Jest też dla niej również bardziej żywe, użyteczne i pozostawiające większą swobodę.

Dla  młodzieży  ze szkoły zawodowej jest ono natomiast bardziej wierne i mocne, mądre, sensowne, prawdziwe i czyniące szczęśliwym. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że cechy podkreś­lane przez  młodzież  ZSZ nieco bardziej wskazują na trwałe, statyczne elementy przeżycia religijnego. Dla młodzieży licealnej jest ono natomiast istotnym elementem życia, bardziej  żywym  i użytecznym, ale dużo słabszym (4.9), niż dla młodzieży uczęszczającej do szkoły zawodowej. Zdecydowanie  najniższą  ilość  wyborów otrzymała centralność jako atrybut przeżycia  religijnego. Wydaje się jednak, że jest to wynikiem niezrozumie­nia tego terminu przez  znaczną  część  respon­dentów. Inaczej trudno byłoby wytłumaczyć fakt, że dla danej osoby przeżycie religijne nie jest wyraźnie centralne podczas, gdy jest dla niej zdecydowanie potrzebne, ważne i dobre.

Badana młodzież nie jest również wyraźnie przekonana o tym, że  przeżycie religijne daje swobodę. Jest to o tyle zastanawia­jące, że  młodzież  wypełniająca ankietę przy opisie sytuacji, w których doświadczyła przeżycia religijnego oraz przy próbie podania jego definicji raczej nie wymienia okoliczności związa­nych z religią instytucjonal­ną, która mogłaby w tym przypadku zostać potraktowana jako element uznawany za źródło zniewala­jące. Być może w celu lepszego wyjaśnienia należałoby spytać badanych, czy ich zdaniem Bóg pozostawia człowiekowi dużą swobodę.


[i] Por. R. Jaworski, J. Wichorowski. Percepcja przeżycia religij­nego u młodzieży szkół ponadpodstawo­wych. mps. P³ock 1992 s. 10-11.

[ii] Patrz Aneks nr 1.

[iii] Por. R. Jaworski, J. Wichorowski, jw. s. 11.

[iv] Przy sporządzaniu wykresu użyto następujących skrótów określających badane przymioty przeżycia religijnego: „PO-potrzebne, NP-niepotrzebne; MĄ-mądre, GL-głupie; ZD-zdrowe, CH-chore; CE-centralne, PE-peryferyjne; WI-wierne, NW-nie wierne; ZY-żywe, MA-martwe; DO-dobre, ZL-złe; UZ-użyteczne, NU-nieużyteczne; WA-ważne, NW-nieważne; DS-dające swobodę, OG-ograniczające mnie; MO-mocne, SL-słabe; SE-sensowne, BE-bezsensowne; PR-prawdziwe, NP-nie prawdziwe; CMS-czyniące mnie szczęśliwym, UN-unieszczęśliwiające mnie”.

[v] Por. R. Jaworski, J. Wichorowski, jw. s. 13-14.

[vi] Por. W. James, jw. s. 455-456.

[vii] Por. W. Gruehn, jw. s. 112.

[viii] Por. R. Jaworski, J. Wichorowski, jw. s. 16.