To, co dla nas jest współcześnie czasem niepojętą, już magiczną czynnością, wyrazem przesądnego myślenia, było jeszcze na początku XX wieku (a dla niektórych jest również i teraz) zrozumiałe i stanowiło powszechnie akceptowaną prawdę. Mam tu na myśli dawne zabiegi skupiające swą uwagę na ekologii. Oczywiście, że dawna ludność nie znała samego pojęcia, wiedziała natomiast, że nie wolno zanieczyszczać rzek, a jeśli ktoś to czyni, to może ponieść sankcję transcendentalną, gdyż wchodzącemu do bram niebieskich, św. Piotr utnie wrotami pięty.[1]
Czasem sankcja przed pluciem w rzekę była jeszcze bardziej wpisana w zasady religii. „Kto pluje w rzekę, ten pluje Matce Boskiej w twarz”. Tak brzmiał wyrok przekazywany przez pokolenia; wystarczyło to, aby pilnować czystości rzek. To samo dotyczyło szeroko pojętej przyrody. Wszak z drzewami owocowymi rozmawiano, prosząc je, by rodziły, ale nie wolno było w nie kopać. Ta swoista antropomorfizacja brała się z wiary, że człowiek jest cząstka otaczającego go świata. To, czego nie chce, aby jemu wyrządzić, nie powinien sprawiać otoczeniu. Dla dawnej społeczności zwyczaj i wierzenia były przejawem obyczaju i były tak samo realne, jak dziś świadomość, że nasz komputer złapał jakiś wirus.
Różne religie różnie podchodzą do kwestii ochrony środowiska. W niektórych religiach przyroda jest postrzegana jako święta i należy o nią dbać, ponieważ jest darem od Boga. W innych religiach przyroda jest postrzegana jako narzędzie, które człowiek może wykorzystywać w celu osiągnięcia celów materialnych. W jeszcze innych religiach nie ma jednoznacznych nauk dotyczących ochrony środowiska, ale wierni mogą wywodzić zasady ekologii z innych elementów swojej wiary. Oto kilka przykładów:
- W hinduizmie i buddyzmie przyroda jest postrzegana jako święta i należy o nią dbać, ponieważ jest częścią większego całości, którą nazywa się Brahmanem lub Dharmą. Wierni tych religii uważają, że niszczenie przyrody jest nie tylko szkodliwe dla środowiska, ale także dla duchowego rozwoju człowieka.
- W islamie Bóg jest uważany za stwórcę i panującego nad wszystkimi stworzeniami. Wierni islamu są zachęcani do szanowania przyrody i ochrony jej, ponieważ jest ona darem od Boga.
- W judaizmie Bóg jest postrzegany jako stwórca i panujący nad całym światem, w tym nad przyrodą. Wierni judaizmu są zachęcani do ochrony środowiska i dbania o ziemię, ponieważ jest to sposób na wyrażenie wdzięczności wobec Boga za Jego dary.
- W chrześcijaństwie Bóg jest postrzegany jako stwórca i panujący nad całym światem, w tym nad przyrodą. Wierni chrześcijaństwa są zachęcani do ochrony środowiska i dbania o ziemię, ponieważ jest to sposób na wyrażenie wdzięczności wobec Boga za Jego dary.
[1] Za: D. Symonides, Wierzenia i zachowania przesądne, w: Folklor Górnego Śląska, Monografia pod red. S. Symonides, Katowice 1989, s.234.